Tin Mừng trên đất Thăng Long || Bài 2: Ơn quan phòng dẫn Cha Đắc Lộ đến Thăng Long

Lịch sử cứu độ cho thấy, trong sự quan phòng của Thiên Chúa, những nghịch cảnh đôi khi lại trở thành những điều kỳ diệu. Sứ vụ của cha Đắc Lộ tại Đàng Ngoài chính là minh chứng cụ thể cho nhận định trên. Cuộc hành trình của ngài đến Thăng Long không chỉ là một chuyến đi mang tính địa lý, nhưng còn là kết quả của biến động lịch sử đan xen với lòng nhiệt thành truyền giáo. Bài viết dưới đây sẽ phân tích duyên cớ đưa bước chân vị thừa sai đến với Thăng Long để loan báo Tin Mừng.

1. Bối cảnh lịch sử

2. Sự tương đồng ngôn ngữ và dấu chỉ tiên tri

Đầu năm 1625, cha Đắc Lộ cùng các thừa sai từ Macao cập bến Hội An và truyền giáo ở Đàng Trong. Nhờ ơn Chúa và khiếu ngôn ngữ, chỉ sau 4 tháng, ngài đã có thể giải tội và sau 6 tháng đã có thể giảng bằng tiếng bản xứ. Hơn nữa, vị thừa sai uyên bác này sớm nhận ra mối liên hệ mật thiết giữa Đàng Trong và Đàng Ngoài. Trong lá thư gửi cha Bề trên ngày 16 tháng 6 năm 1625, cha Đắc Lộ bày tỏ khát vọng cháy bỏng được đến Đàng Ngoài. Ngài viết: “Xứ truyền giáo này (Đàng Trong) sẽ làm vinh danh Chúa hơn và làm thơm danh Dòng Đức Chúa Giê-su, nếu việc truyền giáo từ xứ này lan rộng tới đại Đế quốc Đàng Ngoài, nơi sử dụng cùng một ngôn ngữ chúng con đang học”[3].

Bên cạnh đó, cha Đắc Lộ còn ghi nhận một chi tiết đáng chú ý từ niềm tin dân gian của người Việt. Đó là những người Đàng Ngoài đã lãnh nhận đức tin vào Đàng Trong kể lại một lời sấm truyền rằng: “Đạo thật được giảng truyền bởi những người có đời sống không chê vào đâu được và là những người răng trắng; vì chính họ (người Đàng Ngoài) không để răng trắng, nhưng lại nhuộm răng đen cho đẹp; sấm cũng nói là những thầy đạo chân thật ấy sẽ đến từ phía Nam, đối với Đàng Ngoài là phía Bắc”[4]. Cha Đắc Lộ nhìn nhận đây là dấu chỉ thuận lợi để loan báo Tin Mừng. Vì thế, ngài đã tự nguyện xin làm thông dịch viên cho bất cứ vị thừa sai nào được sai đến Đàng Ngoài.

3. Chuyến đi tiền trạm mang tính ngoại giao của cha Baldinotti

Các thừa sai Dòng Tên đã có ý định truyền giáo tại Đàng Ngoài từ năm 1618, nhưng chưa thể thực hiện. Đến năm 1626, cha Giám sát Dòng Tên tại Macao là Jerónimo Rodrigues đã sai cha Baldinotti người Ý và tu huynh Giulio Piani người Nhật thực hiện chuyến đi tiền trạm đến Thăng Long. Chuyến đi này, các ngài có bổn phận “tìm hiểu tận chỗ về những thuận lợi và ngãng trở cho công cuộc giới thiệu Tin Mừng”[5] và trình thư lên chúa Trịnh để cho các thừa sai Dòng Tên đến truyền giáo.

Lúc bấy giờ, chúa Trịnh Tráng đang chuẩn bị lực lượng để Nam tiến nên rất muốn thông thương và mua vũ khí của người Bồ Đào Nha. Ngày 15 tháng 3 năm 1626, khi phái đoàn vào chầu, chúa Trịnh đã đón tiếp nồng hậu. Cha Baldinotti được chúa Trịnh trọng vọng như thuyền trưởng G. P da Fonseca. Sau đó, ngày 07 tháng 4 năm 1626, cha Baldinotti trình lên chúa Trịnh thư của cha Giám sát J. Rodrigues, xin cho phép các thừa sai Dòng Tên đến Đàng Ngoài truyền đạo. Lúc này, Thanh Đô vương mới biết cha Baldinotti là người tu hành nên càng quý trọng hơn, đến mức mời dự nhiều sinh hoạt trong phủ Chúa và ưu đãi đặc biệt.

Qua những lần tiếp xúc, biết được khả năng của cha Baldinotti, chúa Trịnh sai người đến đàm đạo về thiên văn, tôn giáo và những vấn đề liên quan. Khi hiểu được mục đích của các nhà truyền giáo chỉ là trình bày về đạo chứ không phải để tìm kiếm vàng bạc nên Trịnh Tráng ban cho cha “một tờ chiếu chỉ để có thể đến và cư trú trong lãnh thổ, được miễn mọi loại thuế”[6]. Đặc biệt, chúa Trịnh muốn cha Baldinotto ở lại Đại Việt.

Tuy nhiên, dù nhận thấy người Đàng Ngoài cởi mở, có thiện cảm và dễ đón nhận Tin Mừng, nhưng cha Baldinotti lại không biết tiếng Việt nên ngài không thể trực tiếp rao giảng Tin Mừng. Do đó, đầu tháng 6 năm 1626, ngài đã viết thư gửi cha Gabriel de Matos – Giám sát Dòng Tên ở Đàng Trong nài xin Bề trên sớm phái người biết tiếng bản xứ đến truyền giáo. Ngày 18 tháng 8 năm 1626, cha Baldinotti rời Đại Việt.

4. Quyết định của Bề trên và sứ vụ của cha Đắc Lộ

Trước đó, cha Giám sát Rodrigues và các vị Bề trên đã xác định rằng “điều kiện quan trọng nhất, cần phải có, không thể nào thiếu được”[7] cho các thừa sai đến truyền giáo tại Đàng Ngoài là phải biết tiếng Việt. Vào thời điểm ấy, cha Đắc Lộ hội tụ đủ các yếu tố cần thiết: thông thạo tiếng Việt; lòng nhiệt thành dấn thân; và hoàn cảnh tại Đàng Trong lúc bấy giờ cho phép ngài thuyên chuyển. Chính vì vậy, cha Đắc Lộ được chọn cho sứ vụ quan trọng này. Ngài coi đây là “một vinh dự lớn”[8] và đã trở về Macao đầu tháng 7 năm 1626 để chuẩn bị hành trang lên đường truyền giáo tại vùng đất thuộc quyền chúa Trịnh.

Kết luận

Như vậy, sự kiện cha Đắc Lộ đến Thăng Long loan báo Tin Mừng không phải là sự ngẫu nhiên của lịch sử. Biến cố ấy là kết quả của sự chuyển hướng chiến lược truyền giáo từ Nhật Bản sang Việt Nam; là lời đáp trả trước một cánh đồng truyền giáo đang rộng mở; và trên hết là món quà, là sự quan phòng và tình yêu của Thiên Chúa dành cho dân tộc Việt Nam. Nhờ sự chuẩn bị kỹ lưỡng về ngôn ngữ cùng tinh thần dấn thân không mệt mỏi, cha Đắc Lộ đã đặt nền móng vững chắc, mở ra một chương sử rạng ngời cho công cuộc truyền giáo tại Đàng Ngoài.

Ban Viết sử TGP Hà Nội

---

---

BẠN BIẾT GÌ VỀ CHA ĐẮC LỘ?

Câu 1. Trước năm 1614, trọng tâm truyền giáo của Dòng Tên tại Á Đông ở quốc gia nào?

A. Philippin

B. Việt Nam             

C. Trung Quốc và Nhật Bản

Câu 2. Biến cố nào dẫn đến việc Dòng Tên quyết định đến truyền giáo tại Đại Việt?

A. Trung Quốc cấm đạo                   

B. Nhật Bản cấm đạo

C. Người Việt muốn theo đạo          

Câu 3. Để truyền giáo tại Đàng Ngoài, Dòng Tên đã có hành động gì?

A. Xin phép chúa Trịnh                    

B. Tìm hiểu tình hình

C. A và B đúng

Câu 4. Tại sao cha Đắc Lộ được chọn cho sứ vụ truyền giáo tại Đàng Ngoài?

A. Biết tiếng bản xứ                          

B. Mong muốn được đi.

C. A và B đúng

                                                                     

---

[1] Antoine Bùi Kim Phong, Alexandre de Rhodes, S.J (1593-1660) và công cuộc truyền giáo tại Việt Nam, Nxb Hồng Đức, 2023, tr.70.

[2] Alexandre de Rhodes, Hành trình và truyền giáo, Hồng Nhuệ dịch, Tủ sách Đại Kết, 1994, tr.61.

[3] Đỗ Quang Chính. SJ, Dòng Tên trong xã hội Đại Việt 1615-1773, Nxb Tôn giáo, tr.125.

[4] Nt, tr.125.

[5] Đỗ Quang Chính. SJ, Dòng Tên trong xã hội Đại Việt 1615-1773, Nxb Tôn giáo, tr.115.

[6] Bulletin de l’Ecole française d’Extrême-Orient. Tome 3, 1903, tr. 72.

[7] Đỗ Quang Chính. SJ, Dòng Tên trong xã hội Đại Việt 1615-1773, Nxb Tôn giáo, tr.125.

[8] Alexandre de Rhodes, Hành trình và truyền giáo, Hồng Nhuệ dịch, Tủ sách Đại Kết, 1994, tr.61.